ბავშვთა ორთოპედიული პრობლემები და ფიზიკური თერაპია

ბავშვის ზრდისა და განვითარების პერიოდში ძვლები, სახსრები, კუნთები და იოგები მუდმივად იცვლება. სწორედ ამიტომ ბავშვთა ასაკში გამოვლენილი ორთოპედიული პრობლემების დროული შეფასება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. ზოგიერთი მდგომარეობა ასაკთან ერთად თავისთავად იცვლება, თუმცა გარკვეულ შემთხვევებში პრობლემის უყურადღებოდ დატოვებამ შესაძლოა გავლენა მოახდინოს ბავშვის მოძრაობაზე, ფიზიკურ აქტივობასა და ყოველდღიურ ფუნქციონირებაზე. ფიზიკური აქტივობა კი ბავშვის ჯანსაღი ზრდისა და განვითარების მნიშვნელოვანი ნაწილია — ის ხელს უწყობს ძვლებისა და კუნთების განვითარებას, მოძრაობითი უნარებისა და კოორდინაციის გაუმჯობესებას.

ბავშვთა ორთოპედიული პრობლემების მართვაში ფიზიკურ თერაპიას მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია. საჭიროების შემთხვევაში, შესაბამისი ინფორმაციის გაცნობა შესაძლებელია ვებგვერდზე, ხოლო კონკრეტული მდგომარეობის შეფასება და სარეაბილიტაციო პროგრამის შერჩევა ბავშვის ინდივიდუალური საჭიროებების გათვალისწინებით უნდა მოხდეს.

რა არის ბავშვთა ორთოპედიული პრობლემები?

ბავშვთა ორთოპედიული პრობლემები მოიცავს ძვლების, სახსრების, კუნთების, მყესებისა და იოგების სხვადასხვა დარღვევას. ზოგიერთი მათგანი თანდაყოლილია, ზოგი კი ბავშვის ზრდის პერიოდში, ტრავმის, ფიზიკური გადატვირთვის ან სხვა მიზეზის შედეგად ვითარდება.

ბავშვებში შეიძლება შეგვხვდეს:

• ხერხემლის გამრუდება, მათ შორის სქოლიოზი;
• ტერფისა და კოჭის ფუნქციური ან სტრუქტურული პრობლემები;
• მუხლისა და თეძოს სახსრის დარღვევები;
• კუნთების სისუსტე ან ასიმეტრია;
• სიარულისა და მოძრაობის თავისებურებების ცვლილება;
• ტრავმის შემდგომი ფუნქციური შეზღუდვები.

ზოგჯერ პრობლემა მშობლისთვის მხოლოდ მაშინ ხდება შესამჩნევი, როდესაც ბავშვი დადის, დარბის, ხტება ან სხვა ფიზიკურ აქტივობას ასრულებს. ამიტომ ბავშვის მოძრაობის თავისებურებებზე დაკვირვებას მნიშვნელოვანი ადგილი აქვს.

რა ნიშნებს უნდა მიაქციოს მშობელმა ყურადღება?

ბავშვები ყოველთვის ვერ ახერხებენ საკუთარი ჩივილების ზუსტად აღწერას. ამიტომ მშობლის დაკვირვება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. თუ ბავშვი ხშირად უჩივის ტკივილს, ერიდება მოძრაობას ან კონკრეტულ კიდურს დატვირთვისას უფრთხილდება, საჭიროა მიზეზის გარკვევა.

საყურადღებო ნიშნებია:

1. სიარულის ან სირბილის დროს კოჭლობა;
2. ხელის ან ფეხის მოძრაობის შეზღუდვა;
3. განმეორებითი ტკივილი მუხლის, ტერფის, კოჭის ან ზურგის მიდამოში;
4. სხეულის აშკარა ასიმეტრია;
5. ფიზიკური აქტივობის დროს სწრაფი დაღლა;
6. მოძრაობის შესრულებისას უჩვეულო პოზის ჩამოყალიბება.

ასეთი ნიშნების არსებობისას სასურველია ბავშვის ორთოპედის, რეაბილიტოლოგის ან შესაბამისი სპეციალისტის მიერ შეფასება.

რატომ არის ადრეული შეფასება მნიშვნელოვანი?

ბავშვის ორგანიზმი მუდმივად ვითარდება, ამიტომ ადრეული შეფასება საშუალებას იძლევა დროულად გამოვლინდეს მოძრაობის ან ფუნქციის ისეთი ცვლილებები, რომლებმაც მომავალში შესაძლოა უფრო მნიშვნელოვანი შეზღუდვები გამოიწვიოს. ადრეული მიდგომა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც ბავშვს აქვს მოძრაობის განვითარების შეფერხება, განმეორებითი ტრავმები, კუნთოვანი სისუსტე ან გარკვეული მოძრაობის შესრულების სირთულე.

მნიშვნელოვანია, რომ მშობელმა ბავშვის მდგომარეობა მხოლოდ ვიზუალური ნიშნებით არ შეაფასოს. მაგალითად, ტერფის ფორმის ან სხეულის პოზის გარკვეული თავისებურება ყოველთვის არ ნიშნავს დაავადებას. მეორე მხრივ, გარეგნულად მცირე ცვლილებას ზოგჯერ შესაძლოა ფუნქციური მნიშვნელობა ჰქონდეს. ამიტომ საბოლოო შეფასება შესაბამის სპეციალისტს უნდა დაეყრდნოს.

რა როლი აქვს ფიზიკურ თერაპიას?

ფიზიკური თერაპიის მთავარი მიზანია ბავშვის მოძრაობითი და ფუნქციური შესაძლებლობების გაუმჯობესება. პროგრამა ინდივიდუალურად იგეგმება ბავშვის ასაკის, დიაგნოზის, ფიზიკური მდგომარეობისა და კონკრეტული მიზნების გათვალისწინებით.

თერაპიის დროს შეიძლება ყურადღება გამახვილდეს:

• კუნთების ძალისა და გამძლეობის გაუმჯობესებაზე;
• სახსრების მოძრაობის შენარჩუნებასა და გაუმჯობესებაზე;
• ბალანსისა და კოორდინაციის განვითარებაზე;
• სწორი მოძრაობითი ჩვევების ჩამოყალიბებაზე;
• სხეულის პოზისა და მოძრაობის კონტროლის გაუმჯობესებაზე.

ბავშვთა ფიზიკური თერაპია ყოველთვის არ გულისხმობს ინტენსიურ ვარჯიშს. სავარჯიშოები ხშირად თამაშის ელემენტებით, ბავშვის ასაკისა და შესაძლებლობების შესაბამისად ტარდება. ასეთი მიდგომა პროცესს უფრო საინტერესო და მოტივაციისთვის ხელსაყრელს ხდის.

სქოლიოზისა და პოზის დარღვევების დროს

ბავშვთა ასაკში განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა ხერხემლის მდგომარეობასა და სხეულის პოზას. მშობელმა ყურადღება უნდა მიაქციოს ისეთ ცვლილებებს, როგორიცაა მხრების ან ბეჭების ასიმეტრია, სხეულის გადახრა ან ხერხემლის ფორმის აშკარა ცვლილება.

სქოლიოზის შემთხვევაში სარეაბილიტაციო პროგრამა დამოკიდებულია ბავშვის ასაკზე, ხერხემლის მდგომარეობასა და სხვა ინდივიდუალურ ფაქტორებზე. სპეციალისტის მიერ შერჩეული ვარჯიშები შეიძლება მიმართული იყოს სხეულის კონტროლის, კუნთოვანი ბალანსისა და მოძრაობის ხარისხის გაუმჯობესებისკენ.

ამასთან, მნიშვნელოვანია ერთი გავრცელებული მითის გათვალისწინება: არასწორი ჯდომა, მძიმე ჩანთის ტარება ან ფიზიკური აქტივობა თავისთავად სქოლიოზის უნივერსალურ მიზეზად არ მიიჩნევა. სქოლიოზის მიზეზები სხვადასხვა ტიპის შემთხვევაში განსხვავებულია, ამიტომ დიაგნოზის დასმა მხოლოდ გარეგნული ნიშნებით არ უნდა მოხდეს. ბავშვთა სქოლიოზთან დაკავშირებული დამატებითი ინფორმაციისთვის შეგიძლიათ გაეცნოთ მკურნალი.გე-ის შესაბამის მასალას.

ტერფისა და ქვედა კიდურების პრობლემები

ტერფისა და ქვედა კიდურების მდგომარეობა პირდაპირ უკავშირდება ბავშვის სიარულის, სირბილისა და სხვა მოძრაობების ხარისხს. ტერფის ფუნქციის დარღვევამ ან კუნთების სისუსტემ შესაძლოა გავლენა მოახდინოს ქვედა კიდურის სხვა ნაწილების დატვირთვაზეც.

ფიზიკური თერაპიის დროს შესაძლებელია შეფასდეს ბავშვის სიარულის თავისებურებები, ტერფისა და კოჭის მოძრაობა, კუნთების მუშაობა, ბალანსი და კოორდინაცია.

რეაბილიტაციის პროგრამა შეიძლება მოიცავდეს:

1. ტერფისა და კოჭის სტაბილიზაციის სავარჯიშოებს;
2. ქვედა კიდურების კუნთების გაძლიერებას;
3. ბალანსისა და კოორდინაციის განვითარებას;
4. სიარულისა და სხვა ფუნქციური მოძრაობების გაუმჯობესებას.

ზოგიერთ შემთხვევაში სპეციალისტმა შესაძლოა რეკომენდაცია გასცეს დამატებითი ორთოპედიული საშუალებების გამოყენების შესახებ. ასეთი გადაწყვეტილება ბავშვის ინდივიდუალური შეფასების საფუძველზე უნდა მიიღოს შესაბამისმა სპეციალისტმა.

ტრავმის შემდეგ ფიზიკური თერაპია

ბავშვები ხშირად იღებენ როგორც საყოფაცხოვრებო, ისე სპორტულ ტრავმებს. მოტეხილობის, დაჭიმვის, იოგის ან მყესის დაზიანების შემდეგ ფიზიკურ აქტივობაზე დაუყოვნებლივ დაბრუნება ყოველთვის უსაფრთხო არ არის.

ტრავმის შემდგომი რეაბილიტაციის მიზანია ეტაპობრივად აღდგეს მოძრაობის ამპლიტუდა, კუნთოვანი ძალა, ბალანსი და ფუნქციური დატვირთვის უნარი. დატვირთვის გაზრდა დამოკიდებულია დაზიანების ტიპზე, ბავშვის ასაკსა და გამოჯანმრთელების ეტაპზე.

ტრავმის შემდეგ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია:

• ექიმის რეკომენდაციების დაცვა;
• დატვირთვის ეტაპობრივი გაზრდა;
• მოძრაობის ხარისხის კონტროლი;
• ტკივილის ან შეშუპების გაძლიერების შემთხვევაში სპეციალისტთან კონსულტაცია.

მნიშვნელოვანია, რომ ბავშვმა სპორტულ აქტივობას მხოლოდ იმიტომ არ დაუბრუნდეს, რომ ტკივილი დროებით აღარ აწუხებს. დაზიანებული უბნის ფუნქციური მზადყოფნაც უნდა შეფასდეს.

როგორ ეხმარება ფიზიკური აქტივობა ბავშვის განვითარებას?

ფიზიკური აქტივობა ბავშვის ჯანმრთელობისა და განვითარების მნიშვნელოვანი ნაწილია. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიხედვით, ბავშვებსა და მოზარდებში რეგულარული ფიზიკური აქტივობა ხელს უწყობს ძვლების ჯანმრთელობას, კუნთების განვითარებას, ფიზიკურ მომზადებასა და მოძრაობითი უნარების გაუმჯობესებას.

5–17 წლის ასაკის ჯანმრთელი ბავშვებისა და მოზარდებისთვის WHO საშუალოდ დღეში მინიმუმ 60 წუთის ზომიერი ან მაღალი ინტენსივობის ფიზიკურ აქტივობას რეკომენდაციას უწევს. თუმცა კონკრეტული სამედიცინო მდგომარეობის არსებობისას დატვირთვის ტიპი და ინტენსივობა ინდივიდუალურად უნდა განისაზღვროს.

ბავშვის ფიზიკური აქტივობა შეიძლება მოიცავდეს:

• აქტიურ თამაშს;
• სიარულს და ველოსიპედით გადაადგილებას;
• სპორტულ აქტივობებს;
• ცურვას;
• ასაკისთვის შესაბამის სავარჯიშოებს.

მთავარია, აქტივობა იყოს ბავშვის ასაკისა და შესაძლებლობების შესაბამისი, უსაფრთხო და მისთვის სასიამოვნო.

როდის არის საჭირო სპეციალისტის კონსულტაცია?

სპეციალისტთან მიმართვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც ბავშვის მოძრაობაში შეინიშნება მუდმივი ან განმეორებითი ცვლილება. კონსულტაცია საჭიროა, თუ ბავშვს აქვს ხანგრძლივი ტკივილი, მოძრაობის შეზღუდვა, განმეორებითი ტრავმები, კოჭლობა, კუნთოვანი სისუსტე ან ფიზიკური აქტივობის მიმართ აშკარა უარყოფითი დამოკიდებულება.

რეაბილიტოლოგი აფასებს ბავშვის მოძრაობით ფუნქციას, კუნთების მდგომარეობას, ბალანსს, კოორდინაციასა და ყოველდღიური აქტივობის შესაძლებლობებს. შეფასების საფუძველზე შესაძლებელია განისაზღვროს რეაბილიტაციის მიზნები და შეირჩეს ბავშვისთვის შესაბამისი სავარჯიშოები და სხვა სარეაბილიტაციო მეთოდები.

როგორია ბავშვისთვის სწორი სარეაბილიტაციო მიდგომა?

ბავშვთა რეაბილიტაციის დროს მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ კონკრეტული პრობლემის მართვა, არამედ ბავშვის განვითარების ეტაპის გათვალისწინებაც. პროგრამა უნდა იყოს უსაფრთხო, ასაკისთვის შესაბამისი და თანდათანობითი. ბავშვისთვის სასურველია შეიქმნას ისეთი გარემო, სადაც მოძრაობა აღიქმება არა როგორც იძულებითი პროცედურა, არამედ როგორც აქტიური და საინტერესო პროცესი.

მშობლის ჩართულობაც მნიშვნელოვანია. სპეციალისტის რეკომენდაციების სწორად შესრულება სახლში, ფიზიკური აქტივობის მხარდაჭერა და ბავშვის მდგომარეობაზე დაკვირვება ხელს უწყობს სარეაბილიტაციო პროცესის თანმიმდევრულობას.

დასკვნა

ბავშვთა ორთოპედიული პრობლემების დროული გამოვლენა და სწორად დაგეგმილი ფიზიკური თერაპია მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ბავშვის მოძრაობითი შესაძლებლობების, ფიზიკური აქტივობისა და ცხოვრების ხარისხის შენარჩუნებაში. თითოეული ბავშვის საჭიროება განსხვავებულია, ამიტომ რეაბილიტაციის პროგრამა უნდა ეფუძნებოდეს მის ასაკს, ფიზიკურ მდგომარეობას, კონკრეტულ პრობლემასა და ფუნქციურ მიზნებს. მშობლის დაკვირვება, სპეციალისტის დროული შეფასება და თანმიმდევრული სარეაბილიტაციო პროცესი ბავშვს ეხმარება, მაქსიმალურად გამოიყენოს საკუთარი ფიზიკური შესაძლებლობები და უსაფრთხოდ განაგრძოს აქტიური ცხოვრება.