"ისტორიულ წიაღსვლებს თავი დაანებოს" - რა რეაქციები მოჰყვა ირანის ელჩის განცხადებას ქეთევან დედოფალზე

ირანის ისლამური რესპუბლიკის ელჩის, ალი მოუჯანის განცხადებას წმინდა ქეთევან დედოფლის შესახებ არაერთგვაროვანი გამოხმაურება მოჰყვა. ელჩის სტატუსის ქვეშ მოულოდნელად ასობით სამადლობელი კომენტარი გაჩნდა. ამის პარალელურად "ოცნების" წარმომადგენლებმა ელჩს ურჩიეს ისტორიული წიაღსვლებისგან თავი შეიკავოს.

ალი მოუჯანმა სოციალურ ქსელში გამოაქვეყნა ინფორმაცია, რომლის თანახმადაც თბილისში ირანის საელჩოს ფასადი ქეთევან დედოფლის გამოსახულებით განათდა. ელჩმა ასევე დააანონსა პირადად ჩატარებული კვლევის გამოქვეყნება ქეთევან წამებულზე.
მისი თქმით, დედოფლის შესახებ დღემდე არაერთი განსხვავებული ისტორია არსებობს და კვლევა, რომელსაც იგი წარადგენს, ისტორიკოსის პირადი ხედვა იქნება.

„დედოფალ ქეთევანის გამოსახულება თბილისში ირანის საელჩოს ფასადზე
ამ საღამოს, თბილისში, ირანის ისლამური რესპუბლიკის საელჩოს ფასადი დედოფალ ქეთევანის ულამაზესი და წმინდა გამოსახულებით განათდა.
ჩემთვის ეს გამოსახულება მხოლოდ ისტორიული პიროვნების ხსოვნას არ უკავშირდება; ის იმ ისტორიული მეხსიერების სიმბოლოა, რომლის შესახებ დღემდე არაერთი განსხვავებული ისტორია არსებობს.

მალე ამ გვერდის მკითხველებს გავუზიარებ ჩემ მიერ ჩატარებული პირველადი კვლევის შედეგებს, რომლებიც ეხება როგორც დედოფალ ქეთევანს, ისე ირანსა და საქართველოში დაცულ დოკუმენტებსა და ისტორიულ წყაროებს.

წარმოდგენილი მასალა არ იქნება არც ოფიციალური ვერსია და არც პრეტენზია იმისა, რომ ქეთევანის შესახებ საბოლოო სიტყვას ვამბობ; ეს იქნება ისტორიკოსის პირადი ხედვა და შეფასება კვლევის ამ ეტაპზე. ბუნებრივია, ეს შეფასება მომავალში უნდა შეივსოს, გაანალიზდეს, კრიტიკულად გადაიხედოს ან შესწორდეს დამატებითი წყაროებისა და ქართველი თუ ირანელი მკვლევრების ერთობლივი კვლევების საფუძველზე.

შესაძლოა, მსგავსი ისტორიების ხელახალი გააზრება წარსულში დაბრუნებაზე მეტად, დღეს ერთმანეთის უკეთ და ღრმად გაცნობის საშუალება იყოს.“ - დაწერა ირანის ელჩმა.

საგარეო ურთიერთობათა კომიტეტის თავმჯდომარემ, ნიკოლოზ სამხარაძემ ელჩს დიპლომატიური პროტოკოლის ჩარჩოებში დარჩენისკენ მოუწოდა:

„მინდა, მას შევახსენო, რომ თავის დროზე საქართველოსა და სპარსეთს მძიმე ისტორია ჰქონდათ და ეს ნებისმიერი ქართველისთვის მგრძნობიარე საკითხია. მას ვურჩევ, დიპლომატის პროტოკოლის ჩარჩოებში დარჩეს და ისტორიულ წიაღსვლებს თავი დაანებოს, რადგან ეს მისი საქმე არ არის. თუ სურს, რომ ორ ქვეყანას შორის ნორმალური ურთიერთობა შენარჩუნდეს, მსგავს გამოხტომებს თავი უნდა დაანებოს“.

საპარლამენტო უმრავლესობის წევრის, ირაკლი ქადაგიშვილის განცხადებით, ელჩის ქმედებები ქვეყნებს შორის ურთიერთობის კონტექსტს სცდება:

„ირანის ელჩმა კეთილი ინებოს და თავისი კომპეტენციის ფარგლებში შეასრულოს საკუთარი ფუნქცია. ის წიაღსვლებით მოქმედება, რაც მას ახასიათებს, აბსოლუტურად არარელევანტურია. ეს არ შედის ქვეყნებს შორის ურთიერთობის კონტექსტში — მით უმეტეს, არც ელჩისა და საელჩოს საქმიანობაში“.

საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის პროტოპრესვიტერის, დეკანოზ გიორგი ზვიადაძის თქმით, ისტორიის შეცვლის მცდელობა მიუღებელია და საპატრიარქოს მხრიდან შესაბამისი რეაგირება მოჰყვება:

„ქეთევან დედოფალი არის საქართველოს ეკლესიის მნათობი და დიდმოწამე. ბუნებრივია, ეკლესიას აქვს ერთმნიშვნელოვანი დამოკიდებულება იმასთან დაკავშირებით, რომ ის აწამეს. მცდელობა, შეცვალო ისტორია და ამას სხვა სარჩული მოუძებნო, აბსოლუტურად მიუღებელია. აუცილებელია, რომ საპატრიარქომ ამას შეფასება მისცეს“.

ისტორიული კონტექსტი: ქეთევან დედოფალი 1624 წლის 13 სექტემბერს, ირანის ქალაქ შირაზში, შაჰ-აბას I-ის ბრძანებით, სასტიკი წამებით მოკლეს. საქართველოს მართლმადიდებელმა ეკლესიამ დედოფალი წმინდანად შერაცხა; მისი ხსენების დღეა 26 სექტემბერი.