მოსკოვში წარადგინეს პროექტი „პუტინის გზა“ — სარკინიგზო მიმოსვლა რუსეთს, საქართველოსა და სომხეთს შორის აფხაზეთის გავლით

მოსკოვში წარადგინეს აფხაზეთის გავლით რუსეთს, საქართველოსა და სომხეთს შორის პირდაპირი სარკინიგზო და საავტომობილო მიმოსვლის აღდგენის პროექტი. ინიციატივის სამუშაო სახელწოდებაა — „პუტინის გზა“. ამის შესახებ იუწყება გამოცემა „ვექტორ კავკაზა“ („რადიო თავისუფლების“ ყოფილი პროექტი „ექო კავკაზა“).

ინიციატივა პროკრემლისტურმა კვლევითმა სტრუქტურებმა 28 სექტემბერს, საერთაშორისო კონფერენციაზე - „სამხრეთ კავკასიის სატრანსპორტო-ლოგისტიკური ქსელების განვითარების პერსპექტივები“ - გააჟღერეს. გეგმა შეიმუშავა კომუნიკაციების განვითარების რუსეთის ეროვნული კვლევითი ინსტიტუტის (НИИРК) დირექტორმა, ვლადისლავ გასუმიანოვმა.

აღინიშნება, რომ პროექტის აქტიურ ლობირებას ეწევა სომეხი ექსპერტების ნაწილი. ისინი მას რეგიონის „განბლოკვის“ ინსტრუმენტად პოზიციონირებენ, მოუწოდებენ „ახალი არაპოლიტიკური გადაწყვეტილებების“ ძიებისკენ და ცდილობენ რუსული პროექტი სომხეთის მთავრობის ოფიციალურ კონცეფციაში — „მშვიდობის გზაჯვარედინში“ ჩასვან. თუმცა, დამოუკიდებელი კავკასიელი ანალიტიკოსები პროექტს ექსკლუზიურად მოსკოვის მხრიდან ჰიბრიდული პოლიტიკური ზეწოლის ელემენტად მოიაზრებენ.

კონფერენცია წარმოადგენდა НИИРК-ის, ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რუსული კვლევების ცენტრისა და აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის რუსეთ-სომხეთის ურთიერთობების კვლევის ცენტრის ერთობლივ ინიციატივას.

„დღეს სამხრეთ კავკასიაში პოლიტიკური და გეოპოლიტიკური სიტუაცია არსებითად შეიცვალა, რის გამოც რეგიონში სარკინიგზო მიმოსვლის განბლოკვის საკითხი დღის წესრიგში კვლავ გამოდის, თუმცა უკვე პრინციპულად ახალ პირობებში“, - განაცხადა ცენტრის დირექტორმა არამ საფარიანმა მოსკოვის ფორუმზე გამოსვლისას.

მან გაახსენა დამსწრეებს, რომ ჯერ კიდევ 2016 წელს დაიწყო თვითგამოცხადებული აფხაზეთის გავლით მოსკოვი-თბილისის ხაზზე სარკინიგზო მიმოსვლის განბლოკვის შესაძლებლობის განხილვა, თუმცა მაშინ „პროცესი შეჩერდა“.

„„პუტინის გზა“ განხილულ უნდა იქნეს არა როგორც სხვა სატრანსპორტო ინიციატივებთან კონკურენტი იდეა, არამედ როგორც მისი სამხრეთ კავკასიის საერთო სატრანსპორტო-ლოგისტიკურ სისტემაში ჩართვის შესაძლებლობა“, - აღნიშნა საფარიანმა.

კვლევით ცენტრ „ალტერნატივას“ ხელმძღვანელმა, ტატულ მანასერიანმა თავის მოხსენებაში ასევე განაცხადა, რომ რკინიგზის ხელახლა გაშვება ხელს შეუწყობდა მთელი რეგიონის განვითარებას. მან აღნიშნა, რომ ბოლო წლებში რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობების განვითარება თბილისში არსებული ძველი მიდგომების გარკვეულ გადახედვაზე მიუთითებს. კერძოდ, ქართული პოლიტიკა „სულ უფრო მეტად განიხილება ქვეყნის ეროვნული ინტერესების პრიზმაში და არა ექსკლუზიურად დასავლეთზე ორიენტაციის ფარგლებში“.

„ქართული პოლიტიკური ელიტის გონიერება, ჩემი აზრით, მას საშუალებას მისცემს გააანალიზოს სიტუაცია და ნებისმიერი პოლიტიკური სცენარის განვითარებისას ამ რკინიგზის ამუშავება განიხილოს როგორც ხელშემწყობი და არა ხელისშემშლელი ფაქტორი“, - განაცხადა მანასერიანმა.

ამასთანავე, დამოუკიდებელი სომეხი ექსპერტები მიუთითებენ პროექტის რუსული პირობებით განხორციელების შეუძლებლობაზე, აღნიშნავს „ვექტორ კავკაზა“.

სომხური კვლევების ცენტრის (ARI) დირექტორი, ჰრანტ მიქაელიანი მიიჩნევს, რომ სამხრეთ კავკასიის სატრანსპორტო მარშრუტები განხილულ უნდა იქნეს არა მხოლოდ ეკონომიკური, არამედ გეოპოლიტიკური თვალსაზრისითაც. იგი ეთანხმება იმას, რომ რეგიონში ძალთა ბალანსი იცვლება, თუმცა მიუთითებს, რომ იგი ნამდვილად არ იცვლება რუსეთის სასარგებლოდ. ექსპერტის აზრით, თურქეთი აძლიერებს გავლენას სამხრეთ კავკასიაში, ინარჩუნებს მნიშვნელოვან გავლენას აზერბაიჯანში და ავითარებს სტრატეგიულ კავშირებს საქართველოსთან, მაშინ როდესაც რუსული წარმომადგენლობა რეგიონში, პირდაპირი გაგებით, მცირდება.

„ვექტორ კავკაზა“ იხსენებს, რომ სომხეთის სარკინიგზო ინფრასტრუქტურა „რუსეთის რკინიგზის“ შვილობილ სტრუქტურას — „სამხრეთ კავკასიის რკინიგზას“ — კონცესიურ მართვაში გადაეცა 2008 წლის თებერვალში, 30 წლის ვადით, კიდევ 10 წლით გაგრძელების უფლებით. ბოლო დრომდე ეს აღიქმებოდა გარანტიად იმისა, რომ სომხეთში მასშტაბური ტრანზიტული პროექტები რუსეთის მონაწილეობის გარეშე ვერ განხორციელდებოდა.

სიტუაცია შეიცვალა მას შემდეგ, რაც 2025 წლის აგვისტოში ხელი მოეწერა შეთანხმებას „ტრამპის მარშრუტის“ (TRIPP) ორგანიზების შესახებ. ამ მომენტიდან მოსკოვმა დაიწყო საკუთარი „მარშრუტების“ ძიება, რათა საბოლოოდ არ აღმოჩნდეს სამხრეთ კავკასიაში კომუნიკაციების განბლოკვის პროცესის მიღმა, წერს გამოცემა.

ოფიციალური ან ექსპერტული რეაქცია უშუალოდ „პუტინის გზაზე“ თბილისიდან ჯერჯერობით არ ყოფილა. „ვექტორ კავკაზა“ აღნიშნავს, რომ თვით მოსკოვის კონფერენცია და იქ გაჟღერებული ლობისტური განცხადებები რუსი და სომეხი ექსპერტების მხრიდან ქართულმა მხარემ ამ დროისთვის სრულად დააიგნორა.

ამასთან, საქართველოს ხელისუფლების საბაზისო პოზიცია ენგურის დე-ფაქტო საზღვარზე პირდაპირი ტრანზიტის აღდგენის იდეასთან დაკავშირებით რჩება უცვლელი და უკომპრომისო. თბილისში აცხადებენ, რომ რუსეთის ფედერაციასთან არავითარ მოლაპარაკებასა და კომუნიკაციას არ აწარმოებენ რკინიგზის აფხაზეთის მონაკვეთთან დაკავშირებით, სანამ მოსკოვი არ გამოიყვანს თავის სამხედრო ბაზებს ოკუპირებული რეგიონებიდან.

ქართველი უსაფრთხოების ანალიტიკოსები ხაზს უსვამენ, რომ „ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ“ კანონის გვერდის ავლით პირდაპირი მოძრაობის გახსნა - მდინარე ფსოუზე სრულფასოვანი ქართული საბაჟო და სასაზღვრო კონტროლის აღდგენის გარეშე - იურიდიულად შეუძლებელია. კრემლის პირობებით მატარებლების გაშვების ნებისმიერი მცდელობა თბილისში განიხილება როგორც პირდაპირი საფრთხე სუვერენიტეტისთვის, რომელსაც შეუძლია მასშტაბური შიდაპოლიტიკური კრიზისის პროვოცირება.

„ამგვარად, პროექტი „პუტინის გზა“ დღეისათვის რჩება ექსკლუზიურად მოსკოვის დეკლარაციულ პროპაგანდისტულ მანევრად, რომელიც მოწყვეტილია რეგიონის საერთაშორისო-სამართლებრივ რეალიებს“, - ასკვნის „ვექტორ კავკაზა“.